Bà Takaichi Sanae phát tín hiệu ủng hộ phối hợp chính sách, thị trường chờ đợi bước đi tiếp theo của Ngân hàng Nhật Bản

Từ khóa: Nhật Bản, Takaichi Sanae, Ngân hàng Nhật Bản, tăng lãi suất, lạm phát, chính sách tiền tệ, phối hợp chính phủ - ngân hàng trung ương

Mở đầu

Tuyên bố mới nhất của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tại Quốc hội đã thu hút sự chú ý lớn từ giới tài chính quốc tế. Trong bối cảnh Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) vừa nâng lãi suất lên mức cao nhất kể từ năm 1995, bà Takaichi nhấn mạnh kỳ vọng chính phủ và ngân hàng trung ương sẽ “phối hợp chặt chẽ”, đồng thời thực thi chính sách tiền tệ theo cách thận trọng, dựa trên việc đánh giá toàn diện tình hình kinh tế, giá cả và tài chính.

Thông điệp này được xem như một tín hiệu cho thấy chính phủ Nhật Bản không đối đầu với quyết định tăng lãi suất gần đây của BOJ, mà ngược lại, sẵn sàng chấp nhận một lộ trình điều hành mới, nơi ổn định giá cả được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, đằng sau sự đồng thuận bề ngoài ấy là hàng loạt câu hỏi về hướng đi của lạm phát, áp lực năng lượng, triển vọng tăng trưởng và đặc biệt là quỹ đạo chính sách tiền tệ trong những tháng tới.

Tín hiệu mềm mỏng từ chính phủ Nhật Bản

Phát biểu của bà Takaichi không chỉ đơn thuần là một lời nhắc lại nguyên tắc phối hợp giữa chính phủ và BOJ. Trong bối cảnh trước đây bà từng có quan điểm ủng hộ duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng, lời lẽ lần này mang ý nghĩa cân bằng hơn: thừa nhận vai trò của BOJ trong việc điều chỉnh lãi suất, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi quyết định cần hướng tới mục tiêu ổn định giá cả 2% một cách bền vững.

Điều đáng chú ý là cách diễn đạt của bà khá thận trọng. Bà không trực tiếp bình luận tích cực hay tiêu cực về đợt tăng lãi suất vừa qua, nhưng hàm ý rằng quyết định ấy nằm trong khuôn khổ hợp lý nếu phục vụ mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Với giới đầu tư, đây là dấu hiệu cho thấy chính phủ Nhật Bản không muốn tạo ra xung đột chính sách trong giai đoạn BOJ đang dần rút khỏi thời kỳ lãi suất siêu thấp kéo dài nhiều năm.

Về mặt chính trị, sự thận trọng này cũng có ý nghĩa đặc biệt. Takaichi Sanae từng được nhìn nhận là một lãnh đạo có xu hướng ưu tiên tăng trưởng, song với cương vị thủ tướng, bà cần thể hiện rằng chính phủ vẫn tôn trọng tính độc lập tương đối của ngân hàng trung ương, nhất là khi nền kinh tế Nhật Bản đang đứng trước áp lực giá cả ngày càng rõ nét.

BOJ tăng lãi suất và thông điệp chống lạm phát

Tuần trước, BOJ đã nâng lãi suất lên mức cao nhất kể từ năm 1995, đánh dấu thêm một bước đi nữa trong quá trình thoát khỏi chính sách tiền tệ cực kỳ nới lỏng kéo dài suốt nhiều năm. Động thái này diễn ra trong bối cảnh dữ liệu cho thấy lạm phát lõi của Nhật Bản trong tháng 5 giữ ổn định, một phần nhờ trợ cấp của chính phủ giúp hạ chi phí năng lượng.

Tuy nhiên, sự ổn định bề ngoài này có thể che khuất rủi ro lớn hơn ở phía trước. BOJ cho rằng xung đột và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang đẩy giá năng lượng lên cao, từ đó tạo áp lực đáng kể lên lạm phát trong thời gian tới. Nói cách khác, sự hạ nhiệt tạm thời của một số chỉ số giá hiện tại chưa đủ để khẳng định lạm phát Nhật Bản đã được kiểm soát hoàn toàn.

Chính vì thế, quyết định tăng lãi suất của BOJ không chỉ là phản ứng với dữ liệu ngắn hạn, mà còn là nỗ lực phòng ngừa nguy cơ lạm phát cơ bản vượt khỏi mục tiêu 2%. Trong bối cảnh chu kỳ giá cả có thể kéo dài, ngân hàng trung ương Nhật Bản dường như đang chọn cách hành động sớm hơn thay vì chờ đợi đến khi áp lực trở nên rõ ràng và khó kiểm soát hơn.

Áp lực từ giá năng lượng và kỳ vọng tăng lãi suất tiếp theo

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của bức tranh kinh tế hiện nay là tác động của giá năng lượng. Khi chi phí nhập khẩu và giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, doanh nghiệp và hộ gia đình Nhật Bản đều chịu sức ép chi tiêu lớn hơn. Mặc dù các chương trình trợ cấp của chính phủ giúp giảm bớt phần nào gánh nặng trước mắt, biện pháp này chỉ có tính chất tạm thời và khó thay thế các giải pháp mang tính cấu trúc.

Bộ máy hoạch định chính sách vì vậy đang đối mặt với một bài toán khó: nếu tiếp tục giữ lãi suất thấp quá lâu, lạm phát có thể vượt ngưỡng mục tiêu và làm suy yếu sức mua thực tế của người dân; nếu thắt chặt quá nhanh, tăng trưởng kinh tế vốn mong manh có thể bị kìm hãm. Đây chính là lý do thị trường ngày càng tin rằng BOJ có thể còn tăng lãi suất thêm một lần nữa trong năm nay, thậm chí sớm nhất là vào tháng 9.

Kỳ vọng này phản ánh một thực tế mới: Nhật Bản không còn ở trong môi trường giảm phát quen thuộc của thập kỷ trước. Thay vào đó, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn mà việc quản lý lạm phát trở nên quan trọng không kém hỗ trợ tăng trưởng. Điều này buộc BOJ phải điều chỉnh tư duy điều hành, chuyển từ “kích thích bằng mọi giá” sang “ổn định hóa” một cách có kiểm soát.

Quan điểm của BOJ: rủi ro lạm phát cơ bản vượt mục tiêu

Tại cùng phiên họp Quốc hội, Phó Thống đốc BOJ Himino Ryozo đã đưa ra cảnh báo đáng chú ý. Ông cho rằng trong bối cảnh hiện nay, lạm phát cơ bản có nguy cơ tăng vượt mục tiêu ổn định giá 2%. Nếu việc điều chỉnh mức độ nới lỏng tiền tệ cần thiết bị trì hoãn, nguy cơ này có thể trở thành hiện thực và cuối cùng gây tổn hại tới hoạt động kinh tế trong các giai đoạn sau.

Phát biểu này cho thấy BOJ đang ngày càng lo ngại rằng việc hành động chậm sẽ nguy hiểm hơn việc hành động sớm. Đây là một thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận chính sách, bởi trong thời gian dài, ngân hàng trung ương Nhật Bản thường ưu tiên hỗ trợ tăng trưởng và chờ lạm phát tự hình thành một cách bền vững. Giờ đây, khi mức giá đã có dấu hiệu nóng lên, trọng tâm đang dần chuyển sang việc ngăn chặn đà tăng mất kiểm soát.

Thông điệp từ Phó Thống đốc cũng bổ sung cho lập trường của Thủ tướng Takaichi theo một cách đáng chú ý: dù chính phủ vẫn nhấn mạnh phối hợp chặt chẽ và cân nhắc toàn diện, BOJ dường như đang giữ quyền chủ động trong việc đánh giá thời điểm tiếp tục thắt chặt. Điều này cho thấy sự phối hợp giữa hai cơ quan không đồng nghĩa với đồng thuận tuyệt đối, mà là sự chia sẻ mục tiêu chung nhưng khác biệt ở tốc độ và công cụ.

Cấu trúc nhân sự BOJ và ảnh hưởng chính sách trong tương lai

Diễn biến đáng chú ý khác là yếu tố nhân sự trong Hội đồng chính sách của BOJ. Trong cuộc họp tuần trước, có một phiếu phản đối đối với quyết định tăng lãi suất, đến từ thành viên Toichiro Asada — người được bà Takaichi bổ nhiệm. Trong tháng này, một thành viên khác có xu hướng ủng hộ tái lạm phát cũng do bà Takaichi đề cử sẽ thay thế Junko Nakagawa, người sắp kết thúc nhiệm kỳ 5 năm.

Trong bối cảnh đó, cơ cấu của hội đồng 9 thành viên có thể thay đổi đáng kể trong thời gian tới. Hai thành viên được xem là cứng rắn nhất theo hướng “diều hâu” sẽ hết nhiệm kỳ vào khoảng một năm nữa. Khi đó, bà Takaichi có cơ hội đề cử thêm những nhân sự mới và qua đó tác động sâu sắc hơn đến định hướng của BOJ.

Đây là điểm rất quan trọng đối với các nhà quan sát chính sách. Ở Nhật Bản, nhân sự không chỉ là vấn đề thay thế cá nhân, mà còn là yếu tố quyết định sự dịch chuyển về triết lý điều hành. Nếu hội đồng chính sách nghiêng nhiều hơn về phía ủng hộ tăng trưởng và tái tạo lạm phát, BOJ có thể sẽ thận trọng hơn trong tốc độ nâng lãi suất. Ngược lại, nếu áp lực giá cả tiếp tục tăng mạnh, ngay cả những thành viên có quan điểm ôn hòa cũng có thể phải chấp nhận hướng đi thắt chặt hơn.

Triển vọng kinh tế: bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định giá

Nhìn tổng thể, Nhật Bản đang đứng trước một giai đoạn điều chỉnh quan trọng. Sau nhiều năm chống giảm phát bằng chính sách siêu nới lỏng, nền kinh tế nay đã bước vào môi trường có lạm phát thực sự, dù mức tăng giá chưa phải là quá cao theo chuẩn quốc tế. Điều này đặt ra yêu cầu mới: phải duy trì sức mua của hộ gia đình, tránh sốc chi phí cho doanh nghiệp, đồng thời không để kỳ vọng lạm phát bám rễ quá sâu.

Trong bối cảnh đó, việc bà Takaichi nhấn mạnh phối hợp chính phủ - BOJ có thể được hiểu là cách bà tìm kiếm sự ổn định chính sách giữa một môi trường nhiều bất định. Chính phủ cần hỗ trợ người dân trước giá năng lượng cao; BOJ phải bảo vệ uy tín của mục tiêu lạm phát; còn thị trường thì chờ đợi dấu hiệu rõ ràng hơn về lộ trình lãi suất.

Nếu BOJ tiếp tục nâng lãi suất trong những tháng tới, tác động sẽ không chỉ giới hạn ở chi phí vay vốn. Nó còn ảnh hưởng tới tỷ giá đồng yên, dòng vốn quốc tế, lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng tiêu dùng trong nước. Do đó, mọi bước đi đều sẽ được cân nhắc rất kỹ lưỡng, bởi sai lệch nhỏ trong thời điểm cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn đối với một nền kinh tế vốn nhạy cảm với biến động bên ngoài như Nhật Bản.

Kết luận

Phát biểu của Thủ tướng Takaichi Sanae cho thấy chính phủ Nhật Bản đang lựa chọn cách tiếp cận thực dụng hơn trước bước ngoặt chính sách tiền tệ của BOJ. Thay vì phản ứng với đợt tăng lãi suất gần đây, bà nhấn mạnh nguyên tắc phối hợp và mục tiêu ổn định giá 2% bền vững, qua đó gửi đi thông điệp rằng Tokyo sẵn sàng chấp nhận một chu kỳ chính sách mới.

Tuy vậy, triển vọng phía trước vẫn còn nhiều biến số. Giá năng lượng cao, áp lực lạm phát cơ bản và sự thay đổi trong thành phần hội đồng BOJ đều có thể đẩy lộ trình thắt chặt diễn ra sớm hơn dự đoán. Trong khi đó, chính phủ vẫn phải đối mặt với yêu cầu bảo vệ đời sống người dân và duy trì đà phục hồi kinh tế.

Nói cách khác, Nhật Bản đang bước vào một giai đoạn vừa nhiều cơ hội, vừa nhiều thách thức: cơ hội thoát khỏi bóng dáng của giảm phát kéo dài, nhưng thách thức là làm sao kiểm soát lạm phát mà không làm tổn hại tăng trưởng. Cách BOJ và chính phủ xử lý bài toán này sẽ không chỉ quyết định triển vọng kinh tế ngắn hạn, mà còn định hình môi trường chính sách của Nhật Bản trong nhiều năm tới.